Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy ma wrócić do Łosic. Mieszkańcy proszeni są o pomoc w odtworzeniu jej historii

Z Łosic zniknęła prawie sto lat temu, ale dziś znów staje się częścią lokalnej opowieści. Drewniana cerkiew unicka, która niegdyś stała przy ul. Bialskiej, wraca do miasta po latach spędzonych w Dęblinie. Samorząd rozpoczął przygotowania do sprowadzenia zabytku, a równolegle zwrócił się do mieszkańców z apelem o udostępnianie archiwalnych fotografii, dokumentów i innych materiałów, które mogą pomóc w jak najwierniejszym odtworzeniu jego historii i wyglądu.

W poniedziałek w Urzędzie Miasta i Gminy Łosice odbyło się spotkanie poświęcone dalszym etapom tego przedsięwzięcia. Uczestniczyli w nim burmistrz i pracownicy urzędu, konserwator zabytków, wykonawcy, inspektorzy nadzoru oraz osoby zajmujące się renowacją dzieł sztuki. Rozmowy dotyczyły m.in. transportu, montażu oraz kwestii formalnych związanych z powrotem obiektu do Łosic.

Sprawa ma jednak znaczenie znacznie szersze niż tylko organizacyjne. Chodzi o obiekt mocno zakorzeniony w historii miasta. Z opracowań historycznych wynika, że była to cerkiew związana z parafią pod wezwaniem Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, nazywaną także cerkwią Matki Boskiej Przeczystej. W źródłach pojawiają się rozbieżności dotyczące dokładnego datowania świątyni - część opracowań wskazuje rok 1781, inne ostrożniej lokują jej powstanie w końcu XVIII wieku. 

Zachowane opisy pozwalają jednak dość wyraźnie odtworzyć charakter budowli. Aneta Średzińska pisała o cerkwi jako o świątyni „drewnianej”, z dachem „krytym gontami z jedną kopułą”. W tym samym opracowaniu pojawia się też ważna wzmianka o jej otoczeniu - „niedaleko cerkwi stała dzwonnica wsparta na 4 słupach, kryta gontami”. To kilka zdań, ale wystarczająco dużo, by zobaczyć dawny krajobraz tej części Łosic: drewnianą świątynię, osobno stojącą dzwonnicę i przycerkiewną przestrzeń, która przez dziesięciolecia była ważnym punktem życia religijnego miasta.

Cerkiew była przy tym czymś więcej niż tylko budynkiem. Wiązała się z kultem Matki Boskiej Przeczystej i przez lata zajmowała ważne miejsce w lokalnej tradycji religijnej. Zmieniające się losy świątyni odzwierciedlały z kolei historię samego regionu. Po likwidacji unii na tym terenie obiekt przeszedł pod administrację prawosławną, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości przestał pełnić swoją dawną funkcję w Łosicach. Ostatecznie został rozebrany i przewieziony do Dęblina, gdzie złożono go ponownie.

Obecnie samorząd liczy na to, że wraz z powrotem zabytku uda się przywrócić także pamięć o tej części historii miasta, która przez lata pozostawała na uboczu. Zebrane od mieszkańców materiały mają zostać wykorzystane nie tylko podczas prac dokumentacyjnych, ale również przy przygotowywaniu wystaw, publikacji i działań promujących lokalne dziedzictwo kulturowe. To oznacza, że stara fotografia, dokument albo rodzinna pamiątka mogą dziś mieć nie tylko wartość sentymentalną, ale też realne znaczenie dla rekonstrukcji historii obiektu.

Materiały związane z cerkwią można przekazywać do Łosickiego Centrum Informacji przy ul. Berka Joselewicza 13. Są one przyjmowane w poniedziałki w godz. 9.00-17.00 oraz od wtorku do piątku w godz. 8.00-16.00. W sprawie szczegółów urząd prosi o kontakt mailowy pod adresem [email protected] lub telefoniczny pod numerem 83 306 88 72.

Fot. Ze zbiorów J. Rumika zdeponowanych w Bibliotece Pedagogicznej im. H. Radlińskiej w Siedlcach Filia w Łosicach

Przypisy końcowe

[1] Aneta Średzińska, Życie codzienne miasteczka Łosice w XVII-XVIII wieku, Białystok 2005 

[2] Powiat łosicki, seria „Tradycja Mazowsza”