28 rocznica śmierci partyzanta Podlasia: Stefana Wyrzykowskiego

W lutym przypada dwudziesta ósma rocznica śmierci legendarnego partyzanta Podlasia Stefana Wyrzykowskiego – „Zenona” majora Armii Krajowej, dowódzcy grupy Kedywu Inspektoratu „Północ” a następnie komendanta oddziału partyzanckiego 34 pp. Armii Krajowej na Podlasiu. Stefan Wyrzykowski urodził się 21 kwietnia 1916 r. we wsi T erlików w powiecie łosickim. Na Podlasiu spędził dzieciństwo i młodość, tu zastała go klęska wrześniowa. Był jednym z pierwszych współorganizatorów ruchu oporu na ziemi nadbużańskiej. W listopadzie 1939 roku, został zaprzysiężony w Warszawie i mianowany komendantem obwodów Siedlce i Biała Podlaska. W latach 1940 – 1942 r. zorganizował tam grupy bojowe tzw. pasa wschodniego odpowiedzialne za sabotaż i dywersję. Nadzorował również punkty przerzutu w pasie granicznym w Terespolu nad Bugiem i w Platerowie. Od lata 1942 roku organizował grupy Związku Odwetu, a następnie Kedywu podległe bezpośrednio Komendzie Okręgu Lublin. Na wiosnę 1943 roku owe grupy przekształciły się w leśny Oddział Lotny, który już w maju stoczył w lesie „Floria” bitwę z przeważającymi siłami niemieckimi. „Zenon” został wtedy czterokrotnie ranny. W grudniu tegoż roku uformował się oddział partyzancki AK, którego późniejsza pełna nazwa brzmiała Oddział Partyzancki 34 pułku piechoty 9 Podlaskiej Dywizji Armii Krajowej, a dowództwo nad oddziałem obejmuje legendarny dzisiaj na Podlasiu Mjr. „Zenon”. W krótkim czasie imię dowódcy staje się postrachem dla okupanta i symbolem nadziei i wiary dla ludności Podlasia. Liczne akcje zbrojne, śmiałe zasadzki na obławy, kilkakrotne wysadzanie pociągów, odbicie wiezionych na roboty do Niemiec, okryły oddział „Zenona” ogromną sławą, wzmacniały ducha i mnożyły szeregi partyzantów. Żołnierzami oddziału byli w większości rdzenni Podlasiacy. Byli w nim również cudzoziemcy jak kilkunastu zbiegłych z niewoli Rosjan, 7 lotników amerykańskich a także pod koniec działań dołączyli Węgrzy. Szlak bojowy „Zenona” od roku 1940 do sierpnia 1944, znaczył dla historii Podlasia nowe miejsca pamięci narodowej i wiódł przez drogi. Powstania Listopadowego i Styczniowego. Pamiętne walki oddział stoczył m.in. pod wsią Wygoda, Turowem, w lasach mierzwickich przy wydobywaniu z Bugu rakiety V-2, Osówką, Kownatami, Jeziorami, Łomazami, Kozłami, Janówką. Brał udział w odbiciu więziniów z gestapo w Białej Podlaskiej, likwidacji szefa SD z Łosic oraz obersturmführera SS pełnomocnika do spraw fortyfikacji nad Bugiem i przesiedleń ludności. Ostatnia bitwa oddziału „Zenona” to zwycięskie walki z wojskami Wehrmachtu o wyzwolenie Białej Podlaskiej i Międzyrzeca Podlaskiego. 26 lipca 1944 roku oddział wkroczył do Białej Podlaskiej. „Zenon” nie miał wówczas 30 lat. Oficjalnie nazywany wówczas komendantem a między żołnierzami tatą, trzymał w oddziale żelazną dyscyplinę. Dawał przykłady zdecydowania i brawurowej odwagi. Zaskarbił sobie uznanie i przyjaźń, uczciwością postępowania i zrozumieniem niedoli wsi. Taki przeszedł do historii. Awansowany do stopnia majora Armii Krajowej, odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami i Krzyżem Armii Krajowej i innymi odznaczeniami, stał się żywą legendą Podlasia. Gdy skończyła się wojna, Stefan Wyrzykowski, podobnie jak miliony Polaków poszukiwał szansy na budowę swojego życia w nowych warunkach. Po amnestii w 1947 roku rozpoczyna pracę w Przedsiębiorstwie Kolejowych Robót Elektryfikacyjnych, na stanowisku kierowniczym. W 1951 roku nagle został aresztowany i osadzony na sześć lat w wiezieniu. Na wolność wyszedł latem 1957 roku i wrócił do pracy. Legendarny partyzant Podlasia, człowiek którego imię, zrosło się na zawsze z losem tej ziemi odszedł na wieczną wartę, czwartego lutego 1985 roku w Siedlcach. Stefan Wyrzykowski został pochowany na warszawskich Powązkach w kwaterze organizacji wojskowej - KB Jego imię nosi nazwa ulicy w Łosicach.